Een herkenbare zorg
Stel je voor: je hebt de afgelopen jaren zorgvuldig geld opzijgezet en gekozen om te beleggen in aandelen. Niet voor snelle winst, maar om op de lange termijn vermogen op te bouwen. Misschien voor je pensioen, of om een financiële buffer te creëren voor de toekomst. Dan hoor je ineens dat je straks belasting moet betalen over winst die je nog helemaal niet hebt gekregen. Sterker nog: je moet belasting afdragen over een ‘papieren winst’ — terwijl je dat geld helemaal niet op je rekening hebt staan.
Dat is precies waar veel beleggers zich op dit moment zorgen over maken. En terecht.
Wat is er aan de hand met Box 3?
Het kabinet wil het belastingstelsel voor vermogen (Box 3) aanpassen. Waar je nu nog belasting betaalt op basis van een inschatting van je rendement, wil men in de toekomst belasting gaan heffen op het daadwerkelijke rendement. Klinkt eerlijker, toch?
Helaas zit er een addertje onder het gras: in de voorgestelde tussenvariant wordt niet alleen belasting geheven op gerealiseerde winsten (winst die je echt hebt ontvangen), maar ook op ongerealiseerde koerswinsten — oftewel papieren winsten die je nog helemaal niet hebt verzilverd.
Voor beleggers brengt dat een aantal grote problemen met zich mee.
Waarom dit nieuwe voorstel beleggers hard raakt
Wie belegt, doet dat vaak met een lange horizon. Je laat je geld jarenlang groeien. Dat heet compounding: je winst wordt opnieuw geïnvesteerd en groeit op die manier mee. Maar als je jaarlijks belasting moet betalen over winst die je nog niet hebt gerealiseerd, dan moet je steeds een deel van je beleggingen verkopen. Dat doorbreekt het groeiproces — en dat is zonde. Vaak moeten hier kosten voor worden gemaakt. Stel je zit in een beleggingsfonds dan zijn er kosten verbonden aan in en uitstappen.
Beleggen is bovendien geen garantie op winst. Soms verlies je geld, zeker bij een beursdaling. Stel dat je beleggingen in een jaar 50% in waarde dalen. Dan moet je het volgende jaar 100% rendement maken om weer terug op je oude niveau te komen. Lukt dat, dan zou je denken dat je weer “terug bij af” bent. Maar in het voorgestelde stelsel moet je over die herstelwinst gewoon belasting betalen — bijvoorbeeld 36%.
Wat veel beleggers als onrechtvaardig ervaren, is dat verliezen uit het verleden bij de overgang naar het nieuwe stelsel niet meer mogen worden verrekend. Met andere woorden: je betaalt belasting over een herstel, terwijl je eerdere verlies buiten beschouwing blijft. Dit is een groot en onderschat risico.
Normaal gesproken maken beleggers keuzes op basis van risico en rendement. Maar in het nieuwe stelsel wordt de belastingdruk zo groot dat mensen hun strategie aanpassen puur om de belasting te ontwijken. Dan kiezen ze bijvoorbeeld voor veilige beleggingen of verplaatsen ze hun geld naar het buitenland. Dat is niet goed voor de Nederlandse economie, die juist gebaat is bij investeringen in bedrijven en innovatie.
Ook mensen uit de middenklasse worden geraakt. Je hoeft echt geen miljonair te zijn om last te krijgen van dit nieuwe systeem. Het heffingsvrije vermogen is straks beperkt, en met een belastingtarief van 36% hakt dat er stevig in — juist voor de groep mensen die hun best doet om zelf iets op te bouwen voor de toekomst.
Wat kunnen de gevolgen zijn?
Als het nieuwe box 3-stelsel volgens plan wordt ingevoerd zoals het nu voorgesteld is, wijzen veel beleggers op de volgende risico’s:
- Meer rechtszaken tegen de overheid
De belasting op papieren winsten roept juridische vragen op. Veel mensen voelen zich oneerlijk behandeld, wat kan leiden tot langdurige en kostbare rechtszaken tegen de Belastingdienst of de overheid. - Financiële stress bij gewone mensen
Beleggers die geen directe toegang hebben tot contant geld, kunnen in de problemen komen als ze belasting moeten betalen over niet-gerealiseerde winsten. Dit kan leiden tot gedwongen verkoop van beleggingen op een ongunstig moment. - Minder vertrouwen in de overheid
Als belasting wordt geheven over winst die er (nog) niet is, en verliezen niet mogen worden verrekend, voelen veel mensen dat de regels niet eerlijk zijn. Dat schaadt het vertrouwen in de overheid en het belastingstelsel. - Vermogenden en ondernemers die vertrekken
Door de combinatie van hogere druk in box 3 én box 2 overwegen vermogende particulieren en ondernemers hun geld of zelfs zichzelf te verplaatsen naar het buitenland. Dat betekent verlies van investeringen, werkgelegenheid en ondernemerschap. - Minder investeringen in Nederlandse bedrijven
Als beleggen minder aantrekkelijk wordt, kiezen mensen sneller voor sparen of vastgoed. Daardoor komt er minder groeikapitaal beschikbaar voor bedrijven, wat de economie en innovatie belemmert. - Minder belastingopbrengsten dan verwacht
Ironisch genoeg kan de nieuwe regeling juist leiden tot lagere belastinginkomsten, omdat mensen hun gedrag aanpassen of hun vermogen verplaatsen. Het stelsel werkt dan averechts in plaats van eerlijker of effectiever.
Waarom kiest de overheid hier dan toch voor?
De overheid staat onder druk om het box 3-stelsel te hervormen, vooral vanwege uitspraken van de rechter. Het huidige systeem — waarin gewerkt wordt met een fictief rendement — is namelijk in strijd met het gelijkheidsbeginsel. Dat betekent dat mensen met heel verschillende vermogens en beleggingsvormen nu vaak op dezelfde manier worden belast, wat juridisch niet houdbaar blijkt.
Daarom wordt gezocht naar een nieuw systeem dat wél eerlijker en juridisch robuust is. Het belasten van werkelijk rendement klinkt daarbij logisch: wie veel verdient met zijn vermogen, betaalt meer belasting; wie weinig of niets verdient, betaalt minder. In de praktijk blijkt dat echter lastiger dan gedacht, omdat het meten van rendement niet altijd eenvoudig is, zeker als het gaat om beleggingen die (nog) niet verkocht zijn.
Om tijd te winnen en de belastingheffing in box 3 voorlopig “juridisch werkbaar” te houden, kiest de overheid nu ondanks alle kritiek voor een tussenvariant waarin óók ongerealiseerde winsten worden belast. Dat is technisch sneller uitvoerbaar, maar brengt dus ook nadelen en zorgen met zich mee voor beleggers.
Tot slot
Beleggen is geen spelletje, het is voor veel mensen een serieuze manier om aan hun financiële toekomst te bouwen. Een belastingstelsel moet daarin niet ontmoedigen, maar ondersteunen. Want als mensen met risico en verantwoordelijkheid hun geld investeren in de economie, dan profiteren we daar uiteindelijk allemaal van.
Veel beleggers pleiten daarom voor alternatieven die beter aansluiten bij de realiteit. Denk bijvoorbeeld aan een systeem waarin alleen over werkelijk gerealiseerde winsten belasting wordt betaald (zoals een vermogenswinstbelasting), of aan het model zoals dat in Zweden wordt toegepast.
Een eerlijk belastingstelsel is belangrijk — maar het moet wel begrijpelijk, uitvoerbaar én rechtvaardig zijn.
Disclaimer: De informatie in dit artikel is bedoeld voor educatieve doeleinden en vormt geen individueel advies. Beleggen en financiële keuzes brengen risico’s met zich mee. Raadpleeg altijd een erkend financieel adviseur of belastingdeskundige voor je persoonlijke situatie.